Jose Mari Yurrebaso Urretxu eta Zumarragak eman duten azken txirrindulari handia da. Errepidean Espainiako itzuliko etapa bat irabazi zuen eta ziklo-krosean Espainiako Txapelketa hirutan irabazi zuen eta Mundukoan makina bat aldiz parte hartu zuen. Gainera, estatuko lehen mendiko bizikleta txapelketa lortu zuen.

 

Non jaio zinen? Zein familiatan?
Urretxun, orain erorita dagoen Aietsu baserrian. Nire aita bidezaina zen eta ni jaio nintzenean baserriaren ondoan eman zioten kaminero etxera joan ginen. Etxe hauek errepide ondoan egiten ziren, beraietan bizi zirenek errepideak konpondu zitzaten. Aitona, berriz, bizkaitarra zen eta Urolako trenbidean lan egitera etorri zen. Baskongadoetako trenean jubilatu zen. Nire amari dagokionez, Etxalarkoa da, Nafarra. Ezkondutakoan hona etorri zen. Nire bigarren abizena Goienetxe da, Bortzirietakoa. Sei anaia-arreba gara: lau mutil eta bi neska.

Nola gogoratzen duzu haurtzaroa? Herritik urruti samar bizi zineten…
Bi kilometro eta erdira edo… Gehienetan Urolako trenean joaten ginen eskolara, Nazionaletara. Arratsaldean itzultzen ginen. Trena etxetik 300 metrora gelditzen zen, Aginagako geltokian.

Laster hasiko zinen herrira bizikletan joaten…
Bai. Aitonak emandako bizikleta zahar bat genuen, pinoi bakarrekoa. Jubilatu zenean eman zigun. Aitak ere bazuen txirrindua eta anaia-arreben artean borrokan ibiltzen ginen, bizikletan nork hartuko.

Nolatan hasi zinen txirrindu lasterketetan?
Anaia zaharrena ez zen horretan aritu, baina bigarrena eta hirugarrena bai. Ni laugarrena naiz. Jubeniletan nire aurrekoarekin, Pedrorekin, batera aritu nintzen. 16 bat urterekin hasi nintzen. Orduan belodromoan ibiltzen ginen. Garai hartan lasterketak jubenil mailan hasten ziren eta ez ziren errepidean egiten. Donostiako belodromoa estali gabe zegoen oraindik hasi nintzenean. Gustura aritzen nintzen eta ondo etorri zitzaidan ikasteko. Gauza ezberdina zen, etxetik kanpora… Urtean hamar bat lasterketa izaten genituen. Gipuzkoako txapelketa, ordea, zirkuitu batean izaten zen, Ibaetan.

Norekin hasi zinen lehiatzen?
Goierrirekin, herriko taldearekin. Etxeberria zen garai hartan arduraduna. Hark esan zidan eurekin aritzeko. Federatu ondorengo lehen proba Santa Barbarara igoera izan zela oroitzen dut. Irabazi egin nuen. 15 urte nituen, 16 betetzeko.

Gaztetan aldapa gora ondo moldatzen zinen, beraz.
Gaztetan bai, baina gero gauzak aldatu egiten dira! Profesionaletan norberaren gorputza nolakoa den oso garrantzitsua da. Ni sendoa nintzen eta, beraz, todoterrenoa. Igotzeko… ostras! Beti arazoekin.

Belodromoan ondo moldatzen al zinen?
Nahiko ondo. Batzuek pistako txirrindua zuten, baina ez zen derrigorrezkoa halakoa izatea. Errepidekoarekin lehiatzen ere uzten zuten. Nik etxekoa eramaten nuen. Elosegi, Juanikorena… pistakoarekin aritzen zirela gogoratzen dut. Alde ederra! Dena den, lehenengo hamarren artean sartzen nintzen.

Goierrirekin hasi zinela esan duzu.
Lehen lasterketetan Goierri izena bakarrik eraman nuen soinean. Gero Iratxo-Lentz izenarekin aritu ginen, Asensio Agirrezabalek babestuta. Gero Caldeyf atera zuen Etxeberriak. Talde horretan hiruzpalau urtetan aritu nintzen, soldadutzara joan arte. Handik bueltan, Super Ser taldearekin fitxatu nuen. Amateur mailan ez nuen denboraldirik osatu.

Urretxuar eta zumarragar gehiagok parte hartzen al zuten lasterketetan?
Ez ginen asko. Ni hasi nintzenean Mendijurren anaia, Nikolas, eta Santi Zabaleta zebiltzan. Peñagarikano ordurako utzita izango zen. Jubeniletan Iglesias, Azurmendi, Leatxe eta anaiarekin ibili nintzen. Norbait ahaztuko dut eta entzun beharko dut… Garai hartan Ocaña, Fuente, Galdos, Elorriaga, Shanti Lazkano zena eta hauek zebiltzan punta-puntan.

Jubenil eta afizionatu mailetan lasterketa asko irabaziko zenituen…
Ez, ez. Gutxi irabazi nituen. Esprintean ondo moldatzen nintzen, baina beti azaltzen zen ni baino azkarragoa zen norbait. Jubeniletan Mata, Urtizberea, Juanikorena eta Elosegirekin aritu nintzen, esaterako. Laguiarekin-eta afizionatuetan elkartu nintzen.

Lasterketa gutxi irabazi zenituela esan duzu, baina dohainen bat ikusiko zizuten… Edonori ez diote profesional mailan aritzea eskaintzen…
Jubeniletan lasterketa bakarra irabazi nuen, baina beti aurrean heltzen nintzen. Lehenengo bosten edo hamarren artean. Amateur mailan, berriz, bi lasterketa irabazi nituen. Espainiako selekzioarekin hainbat itzuli egin nituen. Ingalaterrako itzuliko etapa nagusian bigarren sailkatu nintzen.

Nahiago al zenituen errepideko lasterketak pistakoak baino?
Pistan jubeniletako lehen denboraldia bakarrik egiten genuen. Errepidea entretenigarriagoa da. Nahiko ondo moldatzen nintzen, bai igotzen, bai ordekan eta bai esprintean. Dena den, beti zegoen irabazten ninduen norbait. Egun bakarreko lasterketetan itzulietan baino hobeto moldatzen nintzen. Itzulietan errekuperazioak garrantzia handia du eta gorputz argala behar da.

Zenbat denboraldi eman zenituen profesionaletan?
Hiru osatu nituen, baina beste bitan ere lehiatu nintzen. Hasieran Novostil-Helios taldearekin aritu nintzen. Bigarren denboraldia Heninger-Transmallorca taldearekin egin nuen, hirugarrena Huesorekin eta azken biak Tekarekin. Hauekin errepideko lasterketa gutxitan aritzen nintzen, ziklo-krosa prestatzeko bakarrik.

Nolatan hasi zinen ziklo-krosean?
Alejandro Egeak bultzatuta. Mendijurrekin eta Zabaletarekin aritutakoa zen eta asko gustatzen zitzaion. Jubeniletan hasi nintzen eta lehen bi lasterketak irabazi nituen, baina hirugarrenean klabikula hautsi nuen. Amateur mailan osatu nuen lehenengoz denboraldi bat.

Zergatik utzi zenituen errepideko lasterketak?
Talde gutxi zeuden eta denboraldi batetik bestera erdia kobratzea eskaini zidaten. Ziklo-krosean, ondo ibiliz gero, errepidean adina kobratzen nuen. Errepidean hiru talde indartsu eta beste hiru pattal zeuden. Urte batetik bestera erdia kobratzea eskaini zidaten eta adar jotzea iruditu zitzaidan. Zuzendariari lanean hasi eta ziklo-krosean arituko nintzela esan nion.

Zein txirrindularirekin aritu zinen profesionaletan?
Marino Lejarretaren talde berean aritu nintzen, esaterako: bai Tekan eta bai Novostilen. Felipe Yañez eta Javier Elorriaga ere taldekideak izan nituen.

Lasterketa asko osatu al zenituen?
Profesionaletan? Gehiegi! Lehen denboraldian 14 itzuli osatu nituen! Zeuden guztiak: Mallorcan hasi, ziklo-kroseko Munduko Txapelketan aritu eta urrira arte gelditu gabe. Gehiegizkoa zen. Bigarren denboraldirako lehertuta nengoen.

Hiru asteko itzulirik ezagutu al zenuen?
Espainiakoa bai, baina Frantziakoa eta Italiakoa ez nituen ezagutu. Espainiako itzulian hiru aldiz izan nintzen eta etapa baten goizeko sektorea irabazi nuen, Granadan. Arratsaldean erlojuaren kontrakoa izan zen: Sierra Nevadara igoera. Irabazi nuen etapa hura 120 kilometro ingurukoa zen. Bost lagunek ihes egin genuen, bizpahiru mendate txiki zeuden eta, azkenean, bakarrik alde egitea lortu nuen. Beste lasterketa batzuk ere irabazi nituen ihes eginda, baina Granadakoa da lortu nuen garrantzitsuena. Bestalde, Espainiako itzuliko beste etapa batean seigarren egin nuen, Kantabriako itzulian hirugarren egin nuen, Asturiaseko itzulian seigarren izan nintzen…

Espainiako itzulia osatu al zenuen inoiz?
Lehenengoa bakarrik. Bigarrengoan Kantabrian erorketa izan nuen, Portillo de la Sian, eta ospitalean bukatu nuen. Hirugarrenean hamar etapa osatu nituen. Hamaikagarrenean bizikletaren koadroa hautsi nuen eta garai hartan taldeek liderrentzat bakarrik eramaten zituzten ordezko bizikletak. Besteok nola edo hala moldatu behar genuen. Taldearen autoa aurretik zihoan eta erretiratu egin behar izan nintzen.

Ziklo-krosean, berriz, makina bat lasterketa irabazi zenituen.
Irabazten nituen, bai. Duela gutxira arte, lasterketa gehien irabazi dituen euskalduna izan naizela uste dut. Aldizkari batean irakurri nuen errekorra nirea zela. 90 bat irabazi nituen. David Secok gainditu nauela esan zidaten duela gutxi lasterketa batean. Dena den, aldea dago: Secok Euskadi mailako asko irabazi ditu eta nik irabazitako ia guztiak estatu mailakoak ziren.

Garai bateko arerioak, gainera, orain Secok dituenak baino gogorragoak izango ziren…
Beno… Zortzi bat izaten ginen irabazteko moduan: Maiora, Vijandi, Etxabe, Mujika, Izagirre, Izuzkitza… Dena den, aurten ere maila nahiko ona izan da: Hermida, Ruiz de Larrinaga… Aurten ziklo-krosak gorakada izan du. Urte batzuetan Seco bakarrik zegoen. Hurrengoa bi edo hiru minutura heltzen zen.

Espainiako txapelketa hainbatetan irabazi zenuen.
Lau aldiz irabazi nuen. Gipuzkoakoa hamabi aldiz irabazi nuen, baina Maiora nuen arerio bakarra.

Noiz utzi zenuen ziklo-krosa?
1991-1992 denboraldian, uste dut. Azken denboraldian ez nuen lasterketarik irabazi. Ordurako Pla, Igartua eta hauek aritzen ziren.

Ondoren mendiko bizikletarekin aritu zinen.
Pare bat urte egin nituen eta senior mailako Espainiako txapelketa irabazi nuen. Nire aurrekoa Salak irabazi zuen. Mendiko bizikletaren lehen urte haietan ziklo-krosean aritutakoak nagusitu ginen. Dena den, ezberdinak dira. Mendiko bizikletan teknika gutxiago eta fondo gehiago behar da. Hermidak berak esan zuen, Espainiako ziklo-kros txapelketa irabazi ondoren. Hiru aldiz izan da Europako txapeldun mendiko bizikletarekin eta Olinpiar Jokoetan bigarren izan zen, ez da edonor, baina ziklo-krosean punta-puntan egon beharra dagoela esan zuen.

Noiz lehiatu zinen azkenekoz?
Azkeneko lasterketa 39 urterekin osatu nuen. 1994an izango zen. Zahartuta nengoen dagoeneko. Gainera, denda nuen eta prestatzeko denbora gutxi. Orain udan bakarrik ibiltzen naiz bizikletan. Tourra ikustera joaten naiz. Orduantxe prestatzen dut pixka bat neure burua. Neguan ez naiz bizikletan ibiltzen. Oinez eta korrika, bai. Ez dut bizikletan sufritzeko gogorik.

Lasterketa asko irabazi zenituen, baina ba al da penaz gogoratzen duzun bat?
Aretxabaletako ziklo-kros proba telebistaz botatzen zuten urtero eta ez nuen sekula irabaztea lortu. Bi edo hiru aldiz heldu nintzen bigarren. Errepideari dagokionez, pozik handiena Espainiako itzuliko etapa irabazi nuenean hartu nuen. Pena, berriz, Ingalaterrako itzulian bigarren heldu nintzenean. Aldapa batean txekiar batekin alde egin nuen eta hark piano, piano, tu primo esaten zidan; nekatuta zihoala eta ez zela garaipenaren jokoan sartuko alegia. Heldu ginenean esprinta egin eta irabazi egin zidan, ordea.

Italieraz hitz egiten ikasi zenuen, beraz.
Estatutik kanpoko errepideko lasterketa gutxitan parte hartu nuen, baina ziklo-krosean 15 aldiz parte hartu nuen Munduko Txapelketan. Haietan ikasi nuen, batez ere, italiera apur bat.

Asko aldatu al da txirrindularitza zu hasi zinen garaitik gaurdaino?
Garai hartan inprobisazioa zen nagusi. Ez zegoen medikuen jarraipenik. Urtean hiru aldiz joaten ginen, asko jota, mediku azterketa egitera. Asko aldatu dela esaten dute. Dena den, esfortzua lehengo berbera da. Motorra duenak aurrera egiten du eta ez duena atzean gelditzen da. Hori bai, egun etekin handiagoa ateratzen zaio gorputzari.

Zuek ere janaria asko zaintzen al zenuten?
Beharko… bestela ez dago bizikletan lehiatzerik.

Dopingik ba al zegoen?
Egongo zen… La pregunta del millon! Gaur egungo moduan ez dut uste. Orduan ere zer edo zer entzuten zen, baina medikuen jarraipenik ez zegoenez… Dopinga medikuek sartutako gauza da. Horren inguruko zalantzarik ez dago. Profesionalak dira eta etekina atera behar dute. Orduan taldeek ez zuten medikurik. Medico de cabecera delakora joaten ginen. Bitaminak ematen zizkiguten, beti hartu izan dena. Gure garaian ere izango zen dopinga, baina horretarako dirua behar da.

Txirrindularitza jarraitzen al duzu?
Bai, bai… mundu horretan jarraitu dut. Semea ere txirrindularia da eta urte guztia hara eta hona ematen dut. 26 urteko alaba, 22 urteko semea eta 17 urteko alaba ditugu; baina semea bakarrik dabil bizikletan. Ilusioa egiten dit. Dagoeneko lanean hasi da eta lehen baino gutxiago entrenatzen du, baina oraindik ere lehiatzen jarraitzen du. Elite mailara pasatu da eta bere taldea izan denak, Debabarrenak, ez du adin horretako kirolaririk. Hori dela eta, talderik gabe ari da.

Zer giro ikusten duzu txirrindularitza munduan?
Giro nahasia dago, baina ez diot garrantzia handirik ematen. Dena den, prentsan eta telebistan ikusten denak pena ematen du. Dopingaz horrenbeste hitz egitea onerako balitz… baina ez dut uste hala izango denik. Gero eta talde on gutxiago daude eta profesional mailan beti egongo da dopinga.

Ba al duzu harremanik zure garaiko profesionalekin?
Bai, karreretan ikusten ditut. Aurreko batean Manuel Jorge Dominguezekin eta Cimarekin izan nintzen. Cimak kazetari lanak egiten ditu eta galdera batzuk egin zizkidan. Maioz ere ikusten dut batzuetan. Semea txirrindularia du. Mujikarekin eta Nazabalekin ere harremana dut.

Maiora zure garaikidea berriro lehiatzen hasi da.
Badakit. Berarekin izan naiz eta erotuta dagoela esan diot. Bera ni baino zaharragoa da, 53 urte ditu, baina ez nau batere tentatzen. Ez da sanoa. Maiorak promesa egin zion alabari: aitona egiten zuenean itzuliko zela. Bospasei ordu bakarrik egiten du lan egunean eta entrenatzeko astia du. Udan ere asko ibiltzen da. Beti zaindu du asko bere burua. Guk platerkada osoa jaten bagenuen, berak erdia jaten zuen. Oso zorrotza zen eta kaloriak asko zaintzen zituen.

Non zabiltza lanean?
13 urte beteko ditut aurki Construcciones Metalicas Urretxu enpresan. Beharko gustura egon…

Oraindik ere bizikletan ibiltzen zarela esan duzu.
Bai, baina nahiago dut mendira joan. Bestalde, baserri pusketa bat erosi nuen bere lursailarekin eta horrek nahiko lan ematen dit: pinuak zaindu, sasiak garbitu… nahiko kirol egiten da han! Bestelakoan, udan txirrinduan eta udazkenean eta neguan mendian bueltatxo bat ematera. Tourrera hamar bat aldiz joan naiz semearekin. Gazteagotan igo ez nituenak igo ditut orain: Tourmalet, Alpe d’Huez… Duela hamar bat urte Tourmalet atzeraka igo nuen. Apustua egin nuen… txorakeriak!

Familian kirolzaletasun handia duzue.
Osaba aizkolaria zen eta denok kirol munduan mugitzen ginen. Aita ere zalea da. Bera ere bizikletan ibiltzen zen gaztetan. Hori guztia dela eta, aitak ez zuen gaizki hartu nik txirrindulari lasterketetan parte hartzea. Amak, ordea, gaizki pasatzen zuen. Errepidean arriskua ikusten zuen.

Zer dio semeak? Askotan galdetzen al dizu lehiatzen zien garaiko kontuei buruz?
Lehen gehiago galdetzen zuen. Oso zalea da eta Internet bidez gertutik jarraitzen du txirrindularitza mundua. Nahi duzuna galdetu eta hark erantzungo dizu.